国语罗马字的历史
国语罗马字(Gwoyeu Romatzyh,简称GR)是中华民国政府于1928年正式公布的一种汉语拼音化书写的方案。它的设计目的是为了标注国语(现代标准汉语)的发音,并作为国语(现在的普通话)的一种拼音书写系统。
GR的创制工作始于20世纪20年代,由赵元任、林语堂、钱玄同等语言学家共同参与设计。1928年,国民政府大学院正式公布这一方案,作为国家标准拼音系统。
赵元任 - GR主要设计者
林语堂 - GR设计参与者
与后来的汉语拼音不同,国语罗马字不使用数字或符号来表示声调,而是通过改变字母的拼写方式来标示声调,这是它最显著的特点。
国语罗马字的特点
国语罗马字具有以下几个显著特点:
- 不使用附加符号或数字表示声调,而是通过字母变化表示
- 拼写规则系统化,有规律
- 能够准确表示国语(普通话)的所有音位
- 设计上考虑了视觉美观和阅读流畅性
- 拼写反映实际发音,而非字源
声调表示示例
"ba" 的四种声调表示:
- 第一声:ba (八)
- 第二声:bar (拔)
- 第三声:baa (把)
- 第四声:bah (罢)
国语罗马字的四式
国语罗马字根据声调的不同,采用四种不同的拼写方式,称为"四式":
第一式(阴平声)
第一式表示第一声(阴平),基本形式不加任何改变,但有些音节有特殊规则:
- m, n, l, r 开头的音节,m, n, l, r后加 h
第二式(阳平声)
第二式表示第二声(阳平),规则包括:
- 韵母后面加r
- m, n, l, r 开头的音节,原型是阳平
- 介音韵母的话,i改y,u改w
第三式(上声)
第三式表示第三声(上声):
- 单元音的话,双写元音字母
- i介音韵母的话,i 改为 e
- u 改为 o
- iu 改为 eu
第四式(去声)
第四式表示第四声(去声):
- 音节末尾加 h
- 但以 n, l, g, u, i, 结尾的音节,分别改为 nn, ll, q, w, y
特殊发音规则
儿化音
国语罗马字中,儿化音通过在原音节后加 -l 表示:
- hua → hual (花儿)
- wan → wal (玩儿)【这里把音节后的n去掉再加l】
轻音
轻声音节一般在音节前加点,一些常用的轻声音节使用最简单最短的原型:
- shy → ·shy (识)
- ma → ma (吗)、le → le (了)
国语罗马字总表
声母表
| 汉拼 | b | p | m | f | d | t | n | l | g | k | h | j | q | x | zh | ch | sh | r | z | c | s |
| 国罗 | b | p | m | f | d | t | n | l | g | k | h | j(i) | ch(i) | sh(i) | j | ch | sh | r | tz | ts | s |
韵母表
基本韵母
| 汉拼 | a | o | e | i | u | ü | ai | ei | ao | ou | an | en | ang | eng | ong | er | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 国罗 | 1 | a | o | e | i | u | iu | ai | ei | au | ou | an | en | ang | eng | ong | el |
| 2 | ar | or | er | yi | wu | yu | air | eir | aur | our | arn | ern | arng | erng | orng | erl | |
| 3 | aa | oo | ee | ii | uu | eu | ae | eei | ao | oou | aan | een | aang | eeng | oong | eel | |
| 4 | ah | oh | eh | ih | uh | iuh | ay | ey | aw | ow | ann | enn | anq | enq | onq | ell | |
i介音韵母
| 汉拼 | i | ia | ie | iao | iu | ian | in | iang | ing | iong | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 国罗 | 1 | i | ia | ie | iau | iou | ian | in | iang | ing | iong |
| 2 | yi | ya | ye | yau | you | yan | yn | yang | yng | yong | |
| 有声母 | 3 | ii | ea | iee | eau | eou | ean | iin | eang | iing | eong |
| 无声母 | 3 | yii | yea | yee | yeau | yeou | yean | yiin | yeang | yiing | yeong |
| 有声母 | 4 | ih | iah | ieh | iaw | iow | iann | inn | ianq | inq | ionq |
| 无声母 | 4 | yih | yah | yeh | yaw | yow | yann | yinn | yanq | yinq | yonq |
u介音韵母
| 汉拼 | u | ua | uo | uai | ui | uan | un | uang | ueng | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 国罗 | 1 | u | ua | uo | uai | uei | uan | uen | uang | ueng |
| 2 | wu | wa | wo | wai | wei | wan | wen | wang | weng | |
| 有声母 | 3 | uu | oa | uoo | oai | oei | oan | oen | oang | oeng |
| 无声母 | 3 | wuu | woa | woo | woai | woei | woan | woen | woang | woeng |
| 有声母 | 4 | uh | uah | uoh | uay | uey | uann | uenn | uanq | uenq |
| 无声母 | 4 | wuh | wah | woh | way | wey | wann | wenn | wanq | wenq |
iu(ü)介音韵母
| 汉拼 | ü | üe | üan | ün | |
|---|---|---|---|---|---|
| 国罗 | 1 | iu | iue | iuan | iun |
| 2 | yu | yue | yuan | yun | |
| 有声母 | 3 | eu | eue | euan | eun |
| 无声母 | 3 | yeu | yeue | yeuan | yeun |
| 有声母 | 4 | iuh | iueh | iuann | iunn |
| 无声母 | 4 | yuh | yueh | yuann | yunn |
空韵(舌尖元音)表
| 汉拼 | zi | ci | si | zhi | chi | shi | ri | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 国罗 | 1 | tzy | tsy | sy | jy | chy | shy | ry |
| 2 | tzyr | tsyr | syr | jyr | chyr | shyr | ry | |
| 3 | tzyy | tsyy | syy | jyy | chyy | shyy | ryy | |
| 4 | tzyh | tsyh | syh | jyh | chyh | shyh | ryh | |
影响与现状
国语罗马字最终没有广泛推行,但它对后来的汉语拼音方案产生了重要影响。许多设计理念和规则被后续的拉丁化方案所借鉴。
今天,国语罗马字主要在学术界和某些特定领域使用,作为研究汉语拉丁化书写历史的重要资料。它也是了解20世纪中国语言规划历史的重要窗口。
注:具体学习国语罗马字,请记忆上面的声母表和韵母表,或者参考专业教材和资源。